İç Denetim Birimi Başkanlığı

Dayanak

 
Son yıllarda Avrupa Birliği’ne uyum çerçevesinde yapılan yasal düzenlemelerden birisi de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’dur. Kamu maliyesinde köklü değişiklikler yapan bu Kanun 01.01.2006 tarihinde tümüyle yürürlüğe girmiş, kamu kesimine yönetim sorumluluğu; kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımı; stratejik planlama; performansa dayalı çok yıllı bütçeleme; hesap verebilirlik; mali saydamlık; tahakkuk esaslı muhasebe; iç kontrol sistemi; iç denetim ve dış denetim gibi yeni kavramlar getirmiştir.
 
Denetim mekanizmaları ve iç denetim
 
Bu kavramlar içerisinde yer alan iç kontrol ve onun bir parçası olan iç denetim ile kamu idare ve kurumlarına yeni denetim mekanizmaları getirilmiştir. Bunlardan iç kontrol, idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem, süreç ile iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünü; iç denetim ise, kamu idaresinin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyeti olarak tanımlanmıştır.
İç Denetim, doğrudan üst yöneticiye (Üniversitelerde Rektöre) bağlı olarak yapılan bir denetim faaliyetidir. Yasada yer alan dış denetim ise, yasama organı adına Sayıştay tarafından gerçekleştirilmektedir.
Yeni mali sistemin bir parçası olan iç denetim mekanizması ile daha önce yapılmakta olan geleneksel mevzuata uygunluk denetimi yerine performans, mali, uygunluk, bilgi teknolojileri ve sistem denetimi gibi çok boyutlu denetim uygulamaları getirilmiştir. Bu denetim uygulamaları ile geçmişteki aksaklıkların, eksikliklerin telafisi yerine, geleceğe yönelik rehberlik yapılması, diğer bir ifadeyle proaktif denetim hedeflenmiştir. Konunun daha iyi anlaşılması bakımından geleneksel denetimi tedavi edici, iç denetimi ise koruyucu hekimliğe benzetmek mümkündür.
 
Geçiş süreci ve atamalar
 
Yukarıda belirtilen 5018 sayılı Kanun uyarınca belirli koşulları taşıyan kamu kurumlarında iç denetim hizmetleri için iç denetçi kadroları oluşturulmuştur. Kanunun geçici 5. maddesi uyarınca kamu kurumlarında müfettiş, kontrolör, denetçi ve denetmen gibi unvanlarla görev yapan denetim elemanlarına belirli nitelikleri taşımaları koşuluyla bulundukları veya başka kurumlarda oluşturulan bu kadrolara iç denetçi olarak atanma olanağı getirilmiştir. Bu bağlamda, Üniversitemize tahsis edilmiş bulunan 3 adet iç denetçi kadrosuna Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü muhasebe denetmenlerinden naklen atamalar yapılmıştır. Atanan iç denetçiler Ali Ulvi Atay, Sabahattin Tuğrul ve Akif Hoda 2007 Yılı Şubat ayında görevlerine başlamışlardır.
 
İç denetçilerin görevleri
 
5018 sayılı Kanun, buna dayanılarak çıkarılan İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ve Kamu İç Denetim Birim Yönergesi’ne göre iç denetimi özetle;
 
  • Kamu idareleri ve kurumlarının çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendiren,
     
  • Rehberlik yapan,
     
  • Bağımsız ve nesnel güvence sağlayan, danışmanlık faaliyeti olarak tanımlamak mümkündür.
     
Amaç, kamu idare ve kurumlarının hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmak, destek vermektir. İç denetimin yukarıda da belirtildiği üzere 5 temel denetim faaliyeti bulunmaktadır. Bunlar mali denetim, uygunluk denetimi, performans denetimi, sistem denetimi ve bilgi teknolojileri denetimidir. Bu denetim faaliyetleri aşağıda kısaca açıklanmıştır.
 
Malî Denetim
 
Malî raporlardaki verilerin, denetlenen birimin varlık ve yükümlülüklerinin gerçek değeriyle, finansman kaynaklarıyla, varlıklarının yönetimiyle ve tahsis edilen bütçe ödenekleriyle uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme mali raporlardaki değerlerin varlık ve yükümlülüklerin gerçek değeriyle, finansman kaynaklarıyla, varlıkların yönetimiyle ve tahsis edilen bütçe ödenekleriyle uyumlu olup olmadığının belirlenmesi suretiyle yapılmaktadır.
 
Uygunluk denetimi
 
Örgütün mali işlemlerinin ve diğer faaliyetlerinin belirlenmiş yöntemlere, kurallara, mevzuata, uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla incelenmesidir.
 
Performans denetimi
 
Kurum ya da kuruluşun görevlerini yerine getirirken kullandığı fiziki, malî ve insan kaynaklarının ekonomiklik, etkinlik ve verimlilik derecelerinin değerlendirilmesidir.
 
Sistem denetimi
 
Kurum faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin, organizasyon yapısına katkı sağlayıcı bir yaklaşımla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite uygunluğunun araştırılması, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin yeterliliğinin ölçülmesi suretiyle değerlendirilmesidir.
 
Bilgi teknolojileri denetimi
 
Bilgi sistemlerinin güvenli olup olmadığını, depolanan verilerin ve bilgilerin yeterliliğini ve doğruluğunu değerlendirmek için yapılır.
 
Sonuç olarak
 
İç Denetim Biriminin yürüttüğü ve yürüteceği faaliyetlerle Üniversitemizin stratejik plan ve performans programlarında yer alan amaç ve hedeflerine ulaşabilmesi için şüphesiz çok önemli katkılar sağlayacaktır.